GEREKSİZ KULLANANLAR

“Gerçek özgürlük, bir şey yapabilme hakkından çok, onu yapmamayı seçebilme gücüdür.” — Seneca

Bazen bir uyarı yazısı,
bazen bir şarkı…
İnsan farkında olmadan bütün hayatını anlatabilir.

🎵 Teoman – İstanbul’da Sonbahar

****

Dalgın ve durgun bir hâlde, metroya binmiş evime ulaşmaya çalışıyordum. Vagondaki herkes aynı yönde gidiyordu ama kimse aynı yere varmıyordu. Herkesin kendi iç dünyasındaki yolculuğu, bambaşka yönlere doğru ilerliyordu.

Bir anda bir uyarı yazısı gözüme ilişti. Bu yazıyı daha önce defalarca okumuş, takılmadan geçmiştim. Ama bu kez farklıydı. Daha derin, daha rahatsız edici bir açıdan baktım; anlamını didikledim. Ve bundan hiç hoşlanmadım.

“Kapı imdat açacağı.
Acil durumlarda camı kırın.
Anahtarı saat yönünde çevirin.
Gereksiz kullananlar cezalandırılır.”

Bu ifade beni huzursuz etti. Devlet otoritesinin vatandaşa bakış açısının bu kadar açık, bu kadar tehditkâr olması rahatsız ediciydi. Güvenliği sağlamak adına seçilen dil eğitici değil, doğrudan ceza odaklıydı. Korkutarak düzen sağlama refleksi…

Demek ki otorite, vatandaşını sorumlu ve bilinçli değil; potansiyel suistimalci, kuralları ihlal etmeye meyilli insanlar olarak görüyordu.

Biz burada bilgilendirilmiyor, uyarılmıyorduk. Açıkça tehdit ediliyorduk.

Oysa bazı yerlerde düzen, tehditle değil; güvenle kurulur. İnsanlara neyi yapmamaları gerektiği değil, neden yapmamaları gerektiği anlatılır. Bu bilinç, korkuyla değil, zamanla ve eğitimle inşa edilir.

Otorite, vatandaşına güvenmiyor; güvenmek yerine korkutmayı seçiyordu. Beni sorumlu bir birey olarak değil, kuralları çiğnemeye meyilli biri olarak görüyordu. Bu yaklaşım hem üzdü hem de öfkelendirdi.

İşin daha kötüsü, bu kelimeler öylesine tanıdıktı ki… Sanki bütün hayatımı özetliyordu.

İlkokul sıraları geldi aklıma.

Bir gün, benden daha tıfıl bir çocuk olan Bora’yla tartışmıştık. Tartışma kısa sürede büyümüş, itiş kakışa dönüşmüştü. Bir anda, düşünmeden, üzerine yürümüş ve ona bir yumruk atmıştım.

Bora’nın dudağı kanamıştı. Her şey bir an içinde olmuştu. Yaptığımın geri dönüşü yoktu. Pişmandım.

Ama kısa bir süre sonra içimi başka bir duygu kapladı: Bora’nın beni müdüre şikâyet edeceği korkusu. Bu korku, yaşadığım üzüntünün ve pişmanlığın önüne geçti.

Bütün günüm, Bora’nın beni müdüre şikâyet edeceği düşüncesiyle geçti. Otoriteye duyduğum korku, yaptığım yanlışın ağırlığından bile büyüktü.

Okul hayatı, aile, yakın çevre… Hele okulda, eğitim gördüğümüz sıralarda; öğrenmeye aç, sorgulayan, soru soran bireyler olarak mı yetiştirildik, yoksa otoriteden korkan, çekinen, kendini gösteremeyen insanlar olarak mı?

Hepsi yasakçı bir dille konuşmamış mıydı benimle?

Ne zaman bir çıkış yolu arasam, birileri hep aynı cümleyi fısıldadı kulağıma:

“Gereksiz kullanma.”

İsteklerim, duygularım, tepkilerim… Hepsi birilerine göre gereksizdi. Ve ben, cezalandırılmaktan korkan bir insan olarak yaşamayı öğrendim.

Trenin camındaki yansımama baktım. Gözlerim yorgundu.

Belki de asıl imdat kolu içimizde bir yerdeydi. Ama onu çevirmeye hiç cesaret edemedik. Çünkü oraya da görünmez bir tabela asılmıştı:

“Gereksiz kullananlar cezalandırılır.”

Ve biz, cezalandırılmamak için yeni kapılar açmaya dair içimizde taşıdığımız şevki, farkında olmadan törpülemek zorunda kaldık.

Those Who Use It Unnecessarily

“True freedom is not so much the right to do something
as it is the power to choose not to do it.”
— Seneca

Sometimes a warning sign,
sometimes a song…
Without realizing it, a person can end up telling the story of an entire life.
🎵 Teoman – İstanbul’da Sonbahar

---

Absent-minded and subdued, I had boarded the metro, trying to make my way home. Everyone in the carriage was moving in the same direction, yet no one was arriving at the same place. Each person’s journey within their own inner world was heading somewhere entirely different.

Suddenly, a warning sign caught my eye. I had read it countless times before, always passing by without a second thought. But this time was different. I looked at it from a deeper, more unsettling angle; I dissected its meaning. And I didn’t like what I found.

Emergency door release.
Break the glass in case of emergency.
Turn the key clockwise.
Those who use it unnecessarily will be punished.

The wording disturbed me. The way state authority addressed its citizens so openly, so threateningly, was unsettling. The language chosen to ensure safety was not instructive, but directly punitive. A reflex of maintaining order through fear…

It seemed, then, that authority did not see its citizens as responsible or conscious individuals, but as potential abusers—people inclined to violate rules.

We were not being informed here, nor guided. We were being openly threatened.

Yet in some places, order is built not on threats, but on trust. People are not told merely what they must not do, but why they should not do it. Such awareness is not constructed through fear, but through time and education.

Authority did not trust its citizens; instead of trust, it chose intimidation. It did not see me as a responsible individual, but as someone prone to breaking rules. This approach both saddened and angered me.

What was worse was how familiar these words felt…
As if they were summarizing my entire life.

My mind drifted back to my elementary school days.

One day, I had argued with a boy named Bora, smaller and more fragile than me. The argument escalated quickly, turning into pushing and shoving. In a moment of thoughtlessness, I walked toward him and threw a punch.

Bora’s lip began to bleed. It had all happened in an instant. There was no undoing it. I felt remorse.

But shortly after, another feeling took over: the fear that Bora would report me to the principal. That fear eclipsed the sadness and regret I felt for what I had done.

My entire day passed under the weight of that thought—that Bora would report me. My fear of authority grew even larger than the gravity of my mistake itself.

School life, family, close surroundings… Especially at school, during those years of education—were we raised as curious individuals, eager to learn, to question, to ask? Or as people who feared authority, who hesitated, who learned not to reveal themselves?

Had they not all spoken to me in the same prohibitive tone?

Whenever I searched for a way out, someone would always whisper the same sentence into my ear:

“Don’t use it unnecessarily.”

My desires, my emotions, my reactions… All of them were deemed unnecessary by someone. And I learned how to live as a person afraid of being punished.

I looked at my reflection in the train window. My eyes were tired.

Perhaps the real emergency handle was somewhere inside us. But we never dared to pull it. Because there, too, an invisible sign had been hung:

“Those who use it unnecessarily will be punished.”

And so, without even realizing it, we were forced to dull the eagerness we carried within us to open new doors—simply to avoid being punished.