SESSİZ OYUN

“Zor olan kazanmak değil, kendine karşı kaybetmemektir.”
— Seneca

🎧 Önerilen müzik:
Lule Lule – Marion and Solo Band

***

Balkanların kendine has dili ve kültürüyle komşularından ayrışan, geçmişteki diktatör liderin izlerini hâlâ taşıyan; ülkenin dört bir yanına serpiştirilmiş bunkerleriyle tanınan bir ülkede, dağların arasına sıkışmış, başkentten uzak küçük bir yerleşim yerinin yakınındaydı şantiyedeki kampımız.

Akşamları kampın sosyal alanında vakit geçirirken onunla tanışmıştım. Türkçe bilen Kosovalı bir tercümandı. Gençlik yıllarını Yugoslavya döneminde geçirmiş, satranca meraklı bir adamdı. Zaten tanışmamız da satranç sayesinde olmuştu.

Onu sadece satranç tahtasının karşısında rakibim olarak oturan biri olarak tanıdım. Başka bir yerde hiç karşılaşmadık. Herhangi bir konu hakkında da konuşmadık. Yorgun bir yüzü vardı, fazla konuşmayı da sevmezdi; sanki söylemek istediği her şeyi bakışlarıyla anlatabilecek bir hali vardı. Alnındaki kırışıklıkların her biri ayrı bir şey anlatıyor gibiydi.

Akşamları mesai çıkışı kampın sosyal alanına bir çay içmeye gelir, eğer onu görürsem satranç tahtasını alıp karşısına otururdum. Oyunumuz hemen başlardı. Bu bizim için bir rutine dönüşmüştü. Tek bir söze bile ihtiyaç yoktu. Göz göze gelmek ve ardından satranç takımına bakmak, oyuna başlamamız için yeterliydi.

Bir zamanlar Yugoslavya şampiyonunun kalabalık bir oyuncu grubuna karşı simultane bir gösteri yaptığı, benim rakibimin de o oyunculardan biri olduğu anlatılmıştı bana. Üstelik beraberlik alan ender kişilerden biriymiş.

Bunu, onu uzaktan tanıyan diğer çalışanlar küçük bir şehir efsanesi gibi anlatıyordu. Belki doğruydu, belki de fazlasıyla abartılmıştı. Bunu hiçbir zaman öğrenemedim.

Ama o hikâyeyi dinlemeden önce rakip olmuştuk zaten.

Akşamları birbirimizi buluyor ve oyunlar oynuyorduk. Sıkı bir oyuncu olduğu belliydi. Çoğu oyunda onun üstün oyun kabiliyetini kabul edip savunmada kalıyor, çok dikkatli davranıyordum. Ama sadece mat olmayı geciktirebiliyordum.

Ender de olsa bazı oyunlarda hırsa kapılıp saldıran taraf oluyordum. Rakibinin üzerine kontrolsüzce yürüyen bir boksör gibi… Yumruklarım boşa gidiyor, kendimi yine nakavt olmuş halde buluyordum.

Bazı oyunlarda yaptığım yanlış bir hamle sonrası, tek bir bakışıyla hamleyi geri almam gerektiğini anlatıyordu. Bunu ne kadar nazikçe yapsa da gururuma dokunuyordu. Bütün gün hesap kitap işleriyle yorulmuş zihnimin bu hatayı yaptığı bahanesine sığınıyordum; rakibimin de onayıyla. Yoksa ben bu basit hatayı yapacak bir oyuncu değildim tabii ki…

Zaman zaman benim kazandığım oyunlar da oluyordu. İkimiz de farkındaydık; onu gerçekten yenme şansım yoktu. Bu neredeyse imkânsızdı.

Beni oyunda tutmak için ara sıra bilerek yeniliyordu belki de.

Başlarda bu hoşuma gitmemişti. Sonra alıştım. Öyle ya da böyle, arada kazanmanın keyfini çıkarıyordum.

Ama sahte başarının da hak edilmemiş zaferlerin de insanın içinde gerçek bir karşılığı olmuyordu.

Başta kazanmak istiyordum.
Sonra sadece iyi oynamak.
En sonunda ise hiçbir şey istememeye başladım.

Çünkü fark etmiştim:
ne kazanmak gerçek bir zaferdi…
ne de kaybetmek gerçek bir yenilgi.

Geride kalan sadece insana ait, sessiz bir yorgunluktu.

SILENT GAME

“The difficult thing is not winning, but not losing against yourself.”
— Seneca

🎧 Suggested music:
Lule Lule — Marion and Solo Band

---

Our construction camp was located near a small settlement tucked between the mountains, far from the capital, in a country known for the bunkers scattered across its landscape — a place that still carried the traces of its former dictator and stood apart from its neighbors with its unique Balkan culture and language.

I met him while spending time in the camp’s common area during the evenings. He was a Kosovan interpreter who spoke Turkish. A man who had lived his youth during the Yugoslav era and who had a deep interest in chess. In fact, chess was the reason we met in the first place.

I knew him only as the man sitting across from me at the chessboard. We never crossed paths anywhere else. We never spoke about ordinary things either. He had a tired face and did not care much for conversation; it felt as though he could express everything he wanted through a single glance. Every wrinkle on his forehead seemed to tell a different story.

After work, I would come to the social area for a cup of tea, and if I saw him there, I would take the chessboard and sit across from him. Our game would begin immediately. It had become a ritual for us. Not a single word was necessary. Making eye contact and then looking at the chess set was enough to start.

I had once been told that a Yugoslav chess champion had given a simultaneous exhibition against a large group of players, and that my opponent had been one of them. Supposedly, he had even been among the rare few who managed to draw the game.

The other workers, who knew him only from afar, told this story almost like a small urban legend. Maybe it was true. Maybe it had been greatly exaggerated. I never found out.

But we had already become rivals long before I heard that story.

Night after night, we found each other and played. It was obvious he was a formidable player. In most games, I accepted his superiority and stayed on the defensive, moving with extreme caution. Yet all I could really do was delay the checkmate.

On rare occasions, however, ambition would take over and I would become the attacking side — like a boxer recklessly charging at his opponent. My punches would land on nothing, and once again I would find myself knocked out.

Sometimes, after a careless move, he would tell me with a single look that I should take the move back. No matter how politely he did it, it wounded my pride. I took refuge in the excuse that my mind had grown exhausted from dealing with calculations and paperwork all day — an excuse my opponent silently accepted as well. Otherwise, of course, I was not the kind of player who would make such a simple mistake…

From time to time, there were games that I won too. Both of us knew the truth: I had no real chance of defeating him. It was almost impossible.

Perhaps he was deliberately losing once in a while just to keep me in the game.

At first, that bothered me. Then I got used to it. One way or another, I enjoyed those occasional victories.

But neither false success nor unearned victories ever carried a real meaning inside a person.

At first, I wanted to win.

Then, I only wanted to play well.

In the end, I stopped wanting anything at all.

Because I realized:

winning was never a true victory…

and losing was never a true defeat either.

What remained was only a quiet, deeply human exhaustion.