SEYYAR CİĞERCİ

“Hiçbir şey bedelsiz değildir; görünen kazanç, görünmeyen bir karşılık taşır.”
— Seneca’dan esinlenerek

Bir kahvehanede, bir basketbol maçının yanında geçen küçük bir sahne…
Bazen en çok akılda kalan şey izlediğin maç değil, o sırada gördüğün yüz ifadesidir.

🎧 Orhan Gencebay – Batsın Bu Dünya

***

Üniversite yıllarımda yalnız yaşadığım bir dönemdi. Final sınavlarının tarihleri belli olmuştu. Bu, benim için artık finallere çalışma zamanının geldiği anlamına geliyordu. Bütün bir yıl boşa geçmişti; hakkında neredeyse hiçbir şey bilmediğim dersler bile vardı. Bu sıkışık takvimde elimden geleni yapıp geçebileceğim kadar dersi geçmek için en büyük motivasyonum, final tarihlerinin belli olmasıydı. Alttan gelen derslerle birlikte bazı günlere iki final bile denk geliyordu. Bazı derslerde ise vapurda arkadaşlarla sınav hakkında konuşurken yakaladığımız birkaç ipucu ya da soru, o dersi geçebileceğimize dair umut taşımamız için yeterli oluyordu.

Vapurdaki arkadaş grubunda her kafadan bir ses çıkıyordu. Ben ise sadece dinlemekle yetiniyordum. Konuşulanların çoğu, ilk kez duyduğum konulardı ve bu durum canımı iyice sıkıyordu.

Böyle bir dönemde, evdeki tek ses olan televizyon da bozulmuştu. Televizyonu yaptıracak ne vaktim, ne param ne de motivasyonum vardı. Hatta finallere hazırlandığım bu dönemde bozulması iyi bile olmuştu.

Önemli bir basketbol maçı öncesi aşağı mahalledeki kahveye gitmeye karar verdim. Şifreli kanalda yayınlanan bir futbol maçı bile değildi. Hatta kahveye gittiğimde o kanal bile açık değildi; kahvehane sahibinin maçtan haberi yoktu. Neyse ki rica edince açtı. Okey taşlarının görüntüsünden mümkün olduğunca uzak, televizyonu iyi gören uygun bir masaya oturdum.

Kahvehane kültüründe basketbol hiçbir zaman futbolun yerini tutmuyordu. Birkaç kişi “Bu ne maçı?” diye sordu ama pek fazla kişi maçı takip etmedi. Molalarda parkeye fırlayan amigo kızlar ise maçın önüne geçmişti. Bizim kahvede de, kahvehane jargonunda, ciddi iltifatlar almışlardı(!)

Kahveye girerken kapının etrafında duran seyyar bir ciğerci fark etmiştim. Ara ara “Ciğer, ciğer!” diye bağırdığını duyuyordum. Sokaktan geçen pek kimse yoktu; ciğer de satamıyordu. Hedef kitle olarak kahvede oturan, bütün gün çay içen kalabalığı gözüne kestirmişti belli ki. Ancak kahvehane sahibi, bu seyyar ciğer satıcısının içeri girmesine bir türlü izin vermiyordu. Aralarında tuhaf bir diyalog dönüyordu. Seyyar ciğerci arada bir sesini yükseltip “Ciğer, ciğer!” diye malını pazarlamaya çalışıyor, kahvehane sahibi ise onu tersliyordu.

Ciğerci içeri girmek, içerideki kalabalığa yarım ekmek arası ciğer satmak istiyordu ama bir türlü engeli aşıp içeri giremiyordu. İçeride oturanlardan da talep gelmiyordu. Seyyar ciğercinin kahvehane sahibi karşısındaki bu ezik mücadelesi bir müddet devam etti. Ben bir taraftan maçı izliyor, bir taraftan da ezilen, büzülen ciğercinin hâline üzülüyordum. Yemediğim tek şey ciğer olduğu için dışarı çıkıp kendim de almıyordum.

Sonra bir şey oldu. Nasıl oldu anlamadım. Ciğerci içeri girdi. “Ciğer, ciğer!” diyerek birkaç tur attı. İçeride birkaç kişi de yarım ekmek ciğer aldı. Benim de içimi bir sevinç kapladı. Sonuçta hayat mücadelesinde bir kapı aralanmış, kahvehanenin içine girip daha geniş bir müşteri kitlesine ürününü pazarlama ve satış yapma imkânı yakalamıştı.

Başlangıçta içimden kızdığım kahveciye karşı da sempati duymaya başlamıştım. İlk başta engellese de insaflı bir adammış, çalışan ve üretenin yanında duruyormuş diye düşünmeye başlamıştım.

Hemen sonra ise dünyanın işleyen düzeninin acımasız ve sevimsiz hâliyle yüzleştim.

Ciğerci, özel olarak hazırladığı, daha da özen gösterdiği yarım ekmek ciğeri hazırlayıp kahvehane sahibinin önüne koydu.

Meğerse ciğercinin içeri girmesinin bedeli buymuş.

O basketbol maçı bitti. Kalktım, çıktım, kahveden gittim.

Yıllar sonra bugün, o maçın ne maçı olduğunu, hatta hangi tarafın kazandığını bile hatırlamıyorum. Ama ne zaman bir kahvehanenin önünden geçsem, o kahvecinin iki eliyle tuttuğu yarım ekmek ciğeri yerken yüzünde beliren ifadeyi hatırlıyorum.

Yüzündeki o ifade, benim için çıkar ilişkileri üzerine kurulu düzenin küçük ama unutulmaz bir görseli olarak belleğime kazındı.

Nerede olursa olsun, ne zaman yüzlerde o ifadeyi görsem, arkama bile bakmadan o ortamdan çekip gidesim geliyor.

 

THE STREET LIVER  VENDOR

"Nothing comes without a price; every visible gain carries an invisible cost."
— Inspired by Seneca

A small scene in a coffeehouse, unfolding alongside a basketball game...
Sometimes the thing that stays with you the longest is not the game you watched, but the expression you saw on someone's face.

🎧 Orhan Gencebay – Batsın Bu Dünya

---

It was a period during my university years when I was living alone. The dates for the final exams had finally been announced. For me, that meant it was officially time to start studying.

The entire year had practically gone to waste. There were even courses about which I knew almost nothing. In such a tight schedule, my greatest motivation to pass as many classes as possible was simply the fact that the exam dates were now set. With the courses I had carried over from previous semesters, some days even had two finals scheduled back-to-back.

For certain classes, a few hints or sample questions we happened to catch while discussing exams with friends on the ferry were enough to keep our hopes alive that we might somehow pass.

Within our group of friends on the ferry, everyone had something different to say. I mostly stayed quiet and listened. Most of what they talked about were subjects I was hearing for the first time, which only made me more anxious.

Around that time, the television—the only voice in my apartment—broke down. I had neither the time, the money, nor the motivation to have it repaired. In fact, considering that I was supposed to be preparing for finals, maybe it was for the best.

Before an important basketball game, I decided to go to the local coffeehouse down the street. After all, it wasn't a football match on a premium subscription channel. In fact, when I arrived, that channel wasn't even on. The owner of the coffeehouse didn't know the game was being broadcast. Fortunately, he switched it on when I asked.

I found a table with a clear view of the television, as far away as possible from the endless sight of Okey tiles.

In coffeehouse culture, basketball could never compete with football. A few people asked, "What game is this?" but hardly anyone paid attention to it. During the timeouts, however, the cheerleaders who ran onto the court attracted far more interest than the game itself. In our coffeehouse, they also received what could only be described, in coffeehouse jargon, as some very enthusiastic compliments.

As I entered, I had noticed a street vendor standing near the entrance selling liver sandwiches. Every now and then I could hear him shouting, "Liver! Liver!"

There were hardly any pedestrians passing by, and he wasn't selling much. Apparently, he had set his sights on the crowd inside the coffeehouse—the same crowd that had been drinking tea all day.

The problem was that the coffeehouse owner refused to let him come inside.

A strange exchange kept repeating between them. The vendor would occasionally raise his voice and shout, "Liver! Liver!" trying to attract customers, while the owner would immediately scold him.

The vendor wanted to enter and sell half-loaf liver sandwiches to the customers inside, but he simply couldn't get past the obstacle standing in his way. Nor was anyone inside specifically asking for liver sandwiches.

This humble, almost defeated struggle against the coffeehouse owner continued for quite some time.

While watching the game, I also found myself feeling sorry for the vendor. He looked increasingly discouraged. Since liver was the only food I never ate, I didn't even go outside to buy one myself.

Then something happened.

I still don't know exactly how.

The vendor got inside.

Shouting "Liver! Liver!" he made a few rounds among the tables. Several customers bought sandwiches. A sense of joy came over me.

After all, in the struggle of everyday life, a door had finally opened for him. He had gained access to a much larger customer base and the opportunity to market and sell his product.

I even began to feel sympathy for the coffeehouse owner.

Although he had resisted at first, perhaps he was actually a fair-minded man, someone willing to support people who worked hard and tried to earn an honest living.

Then, almost immediately, I was confronted with the harsh and unpleasant reality of how the world often works.

The vendor carefully prepared a special liver sandwich—one he clearly put extra effort into—and placed it in front of the coffeehouse owner.

That was the price of getting inside.

The basketball game ended.

I got up, walked out, and left the coffeehouse.

Today, years later, I cannot remember what game it was. I cannot even remember who won.

But whenever I pass by a coffeehouse, I remember the expression that appeared on the owner's face as he held that liver sandwich with both hands and took his first bite.

That expression became etched into my memory as a small yet unforgettable image of a world built upon mutual interests and transactions.

Wherever I am, whenever I see that same expression on people's faces, I feel an urge to leave without even looking back.